باکوی زیرزمینی

ضرباهنگ ‌های برخاسته در کوچه ‌های گل‌ آلودی که آب ‌های گوگرددار از آن جاری می ‌شد، چونان مارش اردوی فقر و بندگی بود که با همة توش و توان برای پایان دادن به بهره‌ کشی به صدا درمی‌ آمد. رهگذرانی که واپسین نیروی کار خویش را فروخته بودند و بازمی ‌گشتند، برای آنان که می‌ رفتند نیروی کار خویش را به لقمه‌ ای نان بدل کنند، سلام می ‌دادند و عبور می ‌کردند. کورسوی لامپ‌های دخمه‌ ها در شیشه‌ های شکستة پنجره ‌ها به زردی می‌ گرایید و زغال‌ های خاموش را تداعی می ‌کرد، حصارهای شکسته با آبگیرهای مازوتی، دیوارهای سیاه و دوده‌گرفته، زنانی که دم در ایستاده و منتظر سرپرست خانواده بودند، کودکان زار و نحیف کارگران و… از همه چیز، به‌آسانی می ‌شد به چرایی آغاز رزم و پیکار پی برد.