اتحادیه خودکامگان

تصویری که بیشتر ما از یک حکومت خودکامه در ذهن داریم، مردی است در رأس هرم قدرت که پلیس و ارتش را در اختیار دارد و جامعه را با تهدید و ترس اداره می‌کند. آن اپلباوم در «اتحادیه‌ی خودکامگان: دیکتاتورهایی که می‌خواهند جهان را اداره کنند» نشان داده این تصویر دست‌کم برای فهم خودکامگی در قرن بیست‌ویکم کافی نیست. اپلباوم تاریخ‌نگار و روزنامه‌نگاری برنده‌ی جایزه‌ی پولیتزر و از نویسندگان مجله‌ی اتلانتیک است. این کتاب ریشه در مقاله‌ای دارد که او در سال ۲۰۲۱ در همان مجله با عنوان «The Bad Guys Are Winning» نوشت. او به‌جای تمرکز بر یک کشور یا یک رهبر، سراغ شبکه‌ای از حکومت‌ها رفته که از نظر ایدئولوژی، دین و جغرافیا به هم نزدیک نیستند، اما در عمل پشتیبان یکدیگرند.

مسئله‌ی اصلی کتاب این است که چنین شبکه‌ای را نمی‌توان با قاب «جنگ سرد دوم» توضیح داد. در جنگ سرد دو بلوک ایدئولوژیک رودرروی هم قرار داشتند؛ اما روسیه، چین، ایران، ونزوئلا، بلاروس و کره‌ی شمالی که نویسنده از آن‌ها نام می‌برد، زیر پرچم آرمان مشترکی گرد نیامده‌اند و چیزی که آن‌ها را به هم وصل می‌کند، میل به حفظ قدرت، ثروت و مصونیت از پاسخ‌گویی است. به روایت اپلباوم این مجموعه بیش از آنکه یک اتحاد رسمی باشد، مثل گروهی از شرکت‌ها کار می‌کند و همین تصویر در عنوان کتاب هم بازتاب یافته است. او می‌گوید الگو را در گفت‌وگوهای چندساله‌اش با فعالان مخالف در روسیه، ایران، چین و ونزوئلا دیده بود؛ آدم‌هایی که از جاهای کاملا متفاوت، حرف‌هایی بسیار شبیه هم می‌زدند.

همکاری این حکومت‌ها در چند حوزه دنبال می‌شود: تبلیغات و کنترل روایت، دادوستد سلاح و فناوری، و پول‌شویی. یکی از نمونه‌هایی که در بررسی‌های کتاب آمده، ماجرای شبکه‌ی راشا تودی (RT) است. پس از حمله‌ی روسیه به اوکراین، کشورهای غربی پخش این شبکه را از ماهواره‌های خود برداشتند، اما یک ماهواره‌ی چینی پخش آن را ادامه داد. در حوزه‌ی تسلیحات هم چین به ونزوئلا سلاح می‌رساند و ایران به روسیه. شرکت‌های صوری و وکیل، حسابدار، مشاور املاک و لابی‌گر در شهرهایی مانند نیویورک و لندن، آگاهانه یا ناآگاهانه به شست‌وشوی ثروت و بهبود وجهه‌ی این حکومت‌ها کمک می‌کنند و به همین دلیل اپلباوم فقط از «آن‌ها» حرف نمی‌زند و نقش «ما» را هم در شکل‌گیری این شبکه بررسی می‌کند.

«اتحادیه‌ی خودکامگان» روی تصور قدیمی دیگری هم انگشت می‌گذارد: این‌که جهانی بازتر و به‌هم‌پیوسته‌تر، دموکراسی و ارزش‌های لیبرال را به کشورهای خودکامه خواهد برد. به نوشته‌ی اپلباوم آنچه رخ داد برعکس بود و خودکامگی و ضدلیبرالیسم به جهان دموکراتیک راه یافت. از این نقطه کتاب به سمت پیشنهادها می‌رود. تحریم و محکومیت بین‌المللی به‌تنهایی مانع خودکامگان نشده و نویسنده از شفافیت بیشتر در بازارهای مالی برای مقابله با شرکت‌های صوری و فساد می‌گوید.