سفرنامه آلمانی ها در ایران در دوره صفوی

درباره‌ی کتاب

کتاب «سفرنامه‌های آلمانی‌ها در ایران دوره صفوی»، با ترجمه ساسان طهماسبی، اثری در خصوص شناخت تاریخ اجتماعی، اقتصادی و سیاسی ایران است. این کتاب که در ادامه انتشار سفرنامه‌های انگلیسی و روسی روانه بازار شده، ترجمه مجموعه‌ای است که ویلم فلور، پژوهشگر برجسته تاریخ، با تکیه بر منابع آلمانی گردآوری و تصحیح کرده است. این مجموعه شامل ۲پژوهش تحلیلی و ۱۰سفرنامه است که ۹مورد از آن‌ها در این جلد گنجانده شده و بازه زمانی حساس پیش از اقتدار شاه عباس اول تا سقوط پایتخت در زمان شاه سلطان حسین را پوشش می‌دهد.

پژوهش‌های ابتدایی کتاب، با استناد به منابعی چون سفرنامه آدام اولئاریوس، تصویری کلی از قلمرو ایران، شورش افغان‌ها و پیامدهای سقوط صفویه ارائه می‌دهند. در بخش سفرنامه‌ها، نخستین روایت متعلق به «هانس کریستوف فون تیوفل» است که در سال ۹۷۱قمری وارد ایران شد. اهمیت ویژه کار او در ثبت دوران گذار و توصیف حکومت‌های محلی نظیر پادشاهی لار و گیلان پیش از تمرکزگرایی شاه عباس اول است. او همچنین مشاهدات مهمی از برنامه‌های مذهبی شاه جوان و وضعیت تبریز تحت اشغال عثمانی‌ها دارد. پس از او، «هاینریش فون پوزر» در سال ۱۰۳۰قمری مسیرهای نامتعارفی را پیمود. گزارش‌های منحصربه‌فرد او از گفت‌وگو با موبدان زرتشتی در یزد، ثبت دقیق نام روستاها و میزان مالیات‌ها، و وضعیت ارمنستان پس از رهایی از سلطه عثمانی، ارزش مردم‌شناختی بالایی دارد. در ادامه، سفرنامه یک «سیاح گمنام» به سیاست‌های تسامح‌گرایانه شاه عباس در قبال ارامنه جلفا می‌پردازد. با ورود به دوران شاه عباس دوم، گزارش‌های «یوهان وورفبین» و «یوهان فون در بیفلت»، زوایای تاریک تجارت کمپانی هند شرقی هلند، درگیری‌های نظامی در قلعه قشم و محصولات کشاورزی جنوب را روشن می‌کنند. در همین مقطع، «یورگن اندرسون» که به عنوان توپچی در لشکرکشی به قندهار در سال ۱۰۵۷قمری حضور داشت، روایتی دست‌اول از جنگ، توصیفی بی‌سابقه از شهر مشهد و بارگاه امام رضا (ع)، و واقعه‌ای نادر از دادخواهی و اعتراض زنان به شاه در بسطام را به ثبت رسانده است. در دوران افول صفویه عهد شاه سلیمان و شاه سلطان حسین، سیاحانی چون «کریستین بورکهارت» و «دنیل پارتای» به تجارت بندرعباس، ناامنی مرزها و آداب اجتماعی مردم پرداختند. «کریستوف لانگهانز» فضای قهوه‌خانه‌های جنوب را توصیف کرده و در نهایت، «یوهان گله‌تابیر» در اواخر سال ۱۱۲۸قمری، روایتی غم انگیز از واپسین سال‌های صفویه، حملات افغان‌ها به هرمز و حضور سفیر روسیه ارائه می‌دهد. این کتاب با ارائه جزئیاتی ناب از ساختار قدرت، تجارت، و زندگی روزمره، آینه‌ای تمام‌نما از جامعه ایران در عصر صفوی است.